ΤO ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗΝ ΠΕΛΛΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...

Σε συνέχεια του πρώτου αφιερώματος στην Πέλλα και τους αρχαιολογικούς της θησαυρούς,το οιδιπορικό συνεχίζεται...

 Οι ιδιωτικές κατοικίες της ελληνιστικής Πέλλας αποτελούν ένα κεφάλαιο της ιστορίας της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής, τόσο για την κατασκευή, όσο και για τη διακόσμησή τους. Σε κάθε οικοδομικό τετράγωνο της πόλης  υπήρχαν 2 έως 8 κατοικίες, με εμβαδόν από 100 ως 1000 τ.μ. σπανιότερα.

 Οι χώροι τους ήταν προσανατολισμένοι προς το Νότο, ώστε το χειμώνα να δέχονται τις ευεργετικές ακτίνες του ήλιου και να προστατεύονται από το βοριά, ενώ κατά το καλοκαίρι η θέση του ήλιου ψηλά στον ορίζοντα να δημιουργεί ευρύτερους σκιασμένους χώρους γύρω από τις κεντρικές περίστυλες αυλές.Πολλές οικίες διέθεταν και δεύτερο όροφο στο βορινό τμήμα τους, οικιακά ιερά και βωμίσκους για τη λατρεία των θεών, αλλά και μικρές ή μεγαλύτερες αίθουσες συμποσίων.

 Δύο οικίες του τέλους του 4ου αιώνα π.Χ. αμέσως νότια της Αγοράς, ανάμεσα στις οποίες παρεμβάλλεται το νομισματοκοπείο της πόλης, ξεχωρίζουν ιδιαίτερα για την έκταση και τον πλούτο της κατασκευής τους, στοιχεία που δηλώνουν ότι οι αίθουσες συμποσίων και οι αυλές τους χρησίμευαν για πολυμελείς συγκεντρώσεις. Η μεγαλύτερη από αυτές έχει δύο περίστυλες αυλές, και έχει πάρει την ονομασία «οικία του Διονύσου» από το ψηφιδωτό που κοσμούσε το δάπεδο ενός από τους χώρους συμποσίων της. Σε αυτό εικονίζεται ο θεός του κρασιού, κισσοστεφανωμένος και γυμνός πάνω σε πάνθηρα (το ιερό του ζώο).

Σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο, όπως και το επόμενο, που βρέθηκε σε άλλο χώρο της ίδιας κατοικίας και εικονίζει δύο άνδρες που κυνηγούν λιοντάρι. Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι η παράσταση αναφέρεται σε αληθινό περιστατικό, όταν ο Μέγας Αλέξανδρος κινδύνεψε σε κυνήγι και διασώθηκε από τον Κρατερό.

 Η «οικία της Ελένης» και με μεγάλη περίστυλη αυλή διασώζει στη θέση του ψηφιδωτό δάπεδο αίθουσας συμποσίων με θέμα την αρπαγή της Ωραίας Ελένης από το Θησέα, ο οποίος ετοιμάζεται να την ανεβάσει σε τέθριππο άρμα. Σε άλλο χώρο της ίδιας οικίας διασώζεται ψηφιδωτό που εικονίζει κυνήγι ελαφιού, σε μια ακόμη αριστοτεχνική σύνθεση. Η ομάδα των ψηφιδωτών της Πέλλας περιλαμβάνει αρκετά ακόμη έργα σε οικίες και ιερά, υποστηρίζοντας την υπόθεση της λειτουργίας τοπικού εργαστηρίου. Αποτελεί τη σημαντικότερη ομάδα ελληνιστικών ψηφιδωτών κατασκευασμένων από φυσικά βότσαλα και χαρακτηρίζεται από υψηλή καλλιτεχνική αξία.

 Σε μικρή απόσταση από το ανατολικό και από το δυτικό τείχος της ελληνιστικής Πέλλας ξεκινούν τα νεκροταφεία της πόλης, τα οποία καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση, φτάνοντας στα δυτικά ως τη Νέα Πέλλα και στα ανατολικά ως το όριο της αγροτικής περιοχής της Πέλλας προς τη Χαλκηδόνα. Περισσότερα πυκνά είναι τα νεκροταφεία που έχουν ανασκαφεί κοντά στα τείχη, ενώ σε μεγαλύτερη απόσταση εντοπίζονται κυρίως μακεδονικού τύπου τάφοι και κιβωτιόσχημοι τάφοι μεγάλου μεγέθους. Η νεκρόπολη καλύπτει το χρονικό διάστημα από τον 4ο αιώνα π. Χ. ως το τέλος των ρωμαϊκών χρόνων και περιλαμβάνει όλα τα είδη των ταφικών κτισμάτων και κατασκευών που εντοπίζονται κατά την περίοδο αυτή σε νεκροταφεία του υπόλοιπου ελληνικού χώρου. Από τις εκατοντάδες τάφων που έχουν ανασκαφεί, εκτίθενται στο Μουσείο πολυάριθμα κτερίσματα που φωτίζουν πολλαπλά τη ζωή και τα ταφικά έθιμα των κατοίκων της πόλης.

 Το μουσείο της Πέλλας βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα του αρχαιολογικού χώρου, σε άμεση γειτνίαση με το σύγχρονο οικισμό της Πέλλας ανατολικά. Στο μουσείο, όπου καταλήγει ο επισκέπτης μετά την περιήγησή του στον αρχαιολογικό χώρο, μπορεί να ανασυνθέσει τα αρχαιολογικά στοιχεία που του παρείχαν τα μνημεία και να κατανοήσει τις ποικίλες πτυχές της καθημερινής, αλλά και της δημόσιας ζωής της μακεδονικής πρωτεύουσας. Γι΄ αυτό και οι θεματικές ενότητες της έκθεσης του μουσείου εναρμονίζονται με τους ανασκαφικούς τομείς του χώρου, χωρίς να είναι αποκομμένες η μια από την άλλη. Καθώς είναι χωροθετημένες σε διαφορετικά επίπεδα, που παραπέμπουν στο εδαφικό ανάγλυφο της περιοχής, εξασφαλίζεται μια συνεχής οπτική επαφή με όλες σχεδόν τις θεματικές ενότητες, αλλά και τον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο, μέσα από τα μικρά παράθυρα του κτιρίου.

Η Πέλλα, ένας τόπος με τέτοια ευρήματα και κατάλοιπα ενός μακρινού  παρελθόντος είναι πόλος έλξης χιλιάδων επισκεπτών κάθε χρόνο και εφαλτήριο δημιουργίας πολλών θρύλων γύρω από το πρόσωπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Πολλοί συγγραφείς και ποιητές εμπνεύστηκαν από αυτούς τους χρόνους και που αντανακλώνται στα έργα τους .Μύθοι και θρύλοι συνεχίζουν και δημιουργούνται όχι μόνο στον Ελλαδικό χώρο αλλά και στην Ασία από όπου πέρασε ο Μεγάλος Στρατηλάτης με αξιώσεις τους να ανάγεται η καταγωγή τους στον ίδιο. Μύθοι και ιστορίες που θα συνεχίζουν να υπάρχουν αν εμείς οι ίδιοι δεν παραμελήσουμε αυτά που πρέπει να τιμάμε....κι αν σας ρωτήσει η αδελφή του,η γοργόνα η Θεσσαλονίκη αν ζει ο Βασιλιάς Αλέξανδρος μην της απαντήσετε αρνητικά.....

 Στα 200 π.Χ

 Το ποίημα «Στα 200 π.Χ.» είναι το προτελευταίο που δημοσίευσε ο Κ.Π. Καβάφης (1931) και φανερώνει την ειδική σχέση του ποιητή με την ιστορία. Πρόκειται για ένα φανταστικό μονόλογο ενός Έλληνα ο οποίος ζει στα 200 π.Χ. στις περιοχές του «νέου» κόσμου που σχηματίστηκε από τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου. O ομιλητής διαβάζει αρχικά την επιγραφή που συνόδευε τα λάφυρα από τη μάχη του Γρανικού, τα οποία αφιέρωσε ο Μ. Αλέξανδρος στον Παρθενώνα: ΑΛΕΞΑΝΔΡOΣ ΦΙΛΙΠΠOΥ ΚΑΙ OΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΛΗΝ ΛΑΚΕΔΑΙΜOΝΙΩΝ ΑΠO ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΤΩN TΗΝ ΑΣΙΑΝ ΚΑΤOΙΚOΥΝΤΩΝ. Στη συνέχεια κάνει μια επισκόπηση των ιστορικών γεγονότων που συντελέστηκαν πριν από 130 χρόνια, σχολιάζοντας ειρωνικά την άρνηση των Λακεδαιμονίων να συμμετάσχουν στη λαμπρή πανελλήνια εκστρατεία εναντίον των Περσών, με τη δικαιολογία ότι η σπαρτιατική παράδοση τους εμπόδιζε να πάρουν μέρος σε εκστρατεία στην οποία δεν ήταν οι ίδιοι αρχηγοί.

 «Αλέξανδρος Φιλίππου και οι Έλληνες πλην Λακεδαιμονίων»

  Μπορούμε κάλλιστα να φανταστούμε πως θ' αδιαφόρησαν παντάπασι* στην Σπάρτη για την επιγραφήν αυτή.

 «Πλην Λακεδαιμονίων»,μα φυσικά. Δεν ήσαν οι Σπαρτιάται για να τους οδηγούν και για να τους προστάζουν σαν πολυτίμους υπηρέτας. Άλλωστε μια πανελλήνια εκστρατεία χωρίς Σπαρτιάτη βασιλέα γι' αρχηγό δεν θα τους φαίνονταν πολλής περιωπής*. Α βεβαιότατα «πλην Λακεδαιμονίων».

Είναι κι αυτή μια στάσις. Νιώθεται*.Έτσι, πλην Λακεδαιμονίων στον Γρανικό· και στην Ισσό μετά· και στη τελειωτική την μάχη, όπου εσαρώθη* ο φοβερός στρατός που στ' Άρβηλα συγκέντρωσαν οι Πέρσαι:που απ' τ' Άρβηλα ξεκίνησε για νίκην, κι εσαρώθη. 

 Κι απ' την θαυμάσια πανελλήνιαν εκστρατεία την νικηφόρα, την  περίλαμπρη, την περιλάλητη, την δοξασμένη ως άλλη δεν δοξάσθηκε καμιά, την απαράμιλλη*: βγήκαμ' εμείς· ελληνικός καινούριος κόσμος, μέγας Εμείς· οι Αλεξανδρείς, οι Αντιοχείς, οι Σελευκείς, κι οι πολυάριθμοι επίλοιποι* Έλληνες Αιγύπτου και Συρίας, κι οι εν Μηδία, κι οι εν Περσίδι, κι όσοι άλλοι.

  Με τες εκτεταμένες επικράτειες*, με την ποικίλη δράση των στοχαστικών προσαρμογών*. Και την Κοινήν Ελληνική Λαλιά* ως μέσα στην Βακτριανή την πήγαμεν, ως τους Ινδούς. Για Λακεδαιμονίους να μιλούμε τώρα!

Κ.Π. Καβάφης, Ποιήματα, τόμ. 2, Ίκαρος

 *παντάπασι: εντελώς *περιωπή: σπουδαιότητα *νιώθεται: μπορεί να γίνει κατανοητή, εξηγείται *εσαρώθη: διαλύθηκε, εξοντώθηκε *απαράμιλλη: ασυναγώνιστη *επίλοιπος: υπόλοιπος *εκτεταμένες επικράτειες...των στοχαστικών προσαρμογών: οι στίχοι αναφέρονται στις νέες συνθήκες που διαμορφώθηκαν με τη δημιουργία των μεγάλων ελληνιστικών βασιλείων και την ανάμιξη των πολιτισμών, μέσα στις οποίες, στοχαστικά, αναπροσαρμόστηκε ο νέος ελληνικός κόσμος *Κοινή Ελληνική Λαλιά: η ελληνική γλώσσα που καθιερώθηκε και διαδόθηκε στις χώρες της Ανατολής

Το άρθρο υπογράφει η Χρυσορρόη