ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΜΙΑ ΠΑΛΙΑ ΔΟΞΑΣΜΕΝΗ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ

Οδοιπορικό στην Πέλλα με ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα

Ανηφορίζοντας προς την ακρόπολη της Πέλλας για τον απογευματινό μου περίπατο,προσπάθησα να φανταστώ πώς θα ήταν άραγε αυτό το κτιριακό συγκρότημα που έσφυζε ζωή από τις δραστηριότητες της βασιλικής οικογένειας

και που τώρα δεν είναι παρά ερείπια στεγασμένα μέσα σε χόρτα και ερπετά....

 Ίσως σκεφτείς και εσύ κάνοντας αυτή τη διαδρομή και βλέποντας πιο κάτω το σύγχρονο μουσείο της ,ότι εκατοντάδες χρόνια πριν ήταν πρωτεύουσα του τότε μακεδονικού βασιλείου, η νέα μάλιστα πρωτεύουσα που μεταφέρθηκε από τις Αιγές στα τέλη του 5ου αιώνα π. Χ από τον Αρχέλαο ή λίγα χρόνια αργότερα από τον Αμύντα τον Γ΄. Ήταν το πολιτικό,διοικητικό,εμπορικό κέντρο στα παράλια του Θερμαϊκού κόλπου πάνω ή κοντά σε μία παλαιότερη εγκατάσταση που υπήρχε ήδη στη θέση αυτή.

 Η τοποθεσία της νέας πρωτεύουσας , θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως προνομιακή καθώς υπήρχε πρόσβαση σε αυτή από την ξηρά αλλά και την θάλασσα ενώ επίσης οι κάτοικοί της είχαν στην διάθεσή τους μία πλούσια πεδιάδα. Η Πέλλα χαρακτηρίζεται από τον Ξενοφώντα ως η μέγιστη πόλη της Μακεδονίας. Από την παραμονή του μεγάλου τραγικού ποιητή Ευριπίδη στην βασιλική αυλή, μας διασώζονται τα έργα “Αρχέλαος”και “ Βάκχαι” , ενώ ο Ζεύξης , ο καταξιωμένος ζωγράφος της εποχής ήταν αυτός που φιλοτέχνησε την διακόσμηση του βασιλικού ανακτόρου. 

 Αποτέλεσε λοιπόν και πολιτισμικό λίκνο της Ελλάδας και τον γενέθλιο τόπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου από όπου και ξεκίνησε την μεγαλειώδη εκστρατεία του.Ύστερα από το θάνατο του το 323π.Χ και κατά την περίοδο των ελληνιστικών χρόνων (323-30π.Χ) ακολουθούν διαμάχες των διαδόχων για την κατάκτηση της εξουσίας και επί Αντίγονου Γονατά (276-239 π.Χ.) η πόλη φτάνει στη ακμή της σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα.

  Η Πέλλα αναφέρεται αργότερα από τον Πολύβιο και τον Λίβιο ως η έδρα του βασιλείου του Φίλιππου Ε' και του Περσέα του Μακεδόνα κατά τους Μακεδονικούς πολέμους. Ο Λίβιος μας δίνει τη μόνη περιγραφή της πόλης, όπως την είδε ο Ρωμαίος Λούκιος Αιμίλιος Παύλος ο Μακεδονικός, νικητής της Μάχης της Πύδνας(168 π.Χ.).Τότε οι Ρωμαίοι καταλαμβάνουν την Πέλλα και λεηλατούν τον πλούτο της. Στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ. η πόλη καταστράφηκε από σεισμό ,ενώ το 30 π.Χ. ο Οκταβιανός Αύγουστος ίδρυσε δυτικότερα την Colonia Pella, όπου εγκατέστησε παλαίμαχους λεγεωνάριους και Έλληνες της Ιταλίας των οποίων τις περιουσίες είχε δημεύσει.

 Η Ακρόπολη λοιπόν αποτελείται από ένα συγκρότημα κτιρίω προορισμένα πρώτα για την πολιτική και κοινωνική ζωή του μακεδονικού βασιλείου και τη διαμονή του βασιλιά και της οικογένειας του. Υπήρχαν βέβαια και εργαστήρια και βοηθητικοί χώροι,τα οποία θα λειτουργούσαν ως εργαστήρια, αποθήκες, στάβλοι κτλ. Χώροι συμποσίων, δεκάδες κοιτώνες και εστιατόρια, παλαίστρα με ψηφιδωτά δάπεδα (αναλόγων διαστάσεων και τεχνικής με αυτές που έχουν εντοπισθεί στην Αρχαία Ολυμπία), λουτρά και χώροι προετοιμασίας και εκπαίδευσης των νεαρών γόνων των Μακεδόνων αριστοκρατών που χρονολογούνται στα παιδικά και εφηβικά χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου συνέθεταν το περίλαμπρο ανάκτορο της αρχαίας Πέλλας, το μεγαλύτερο της αρχαίας Μακεδονίας.

 Κατηφορίζοντας τον κεντρικό δρόμο θα προσέξεις την ελληνιστική αγορά σε μια έκταση πάνω από 70.000 τ.μ, στην καρδιά της αρχαίας πόλης, γύρω από μια τεράστια κεντρική πλατεία, σταδιακά αποκαλύπτεται ένα συγκρότημα από στοές και σειρές χώρων πίσω τους, στους οποίους ήταν εγκατεστημένα τα αρχεία, η έδρα των αρχόντων της πόλης, άλλες δημόσιες υπηρεσίες και πολλά εργαστήρια και καταστήματα .Γνωρίζουμε ότι καταστήματα κατασκευής και πώλησης κεραμικών σκευών και ειδωλίων υπήρχαν στην ανατολική πτέρυγα της Αγοράς, τρόφιμα πωλούνταν στη νότια πτέρυγα και σε τμήμα της δυτικής, αρώματα και μεταλλικά αντικείμενα πωλούνταν στη δυτική πτέρυγα και αλλού, ενώ χάλκινα αντικείμενα κατασκευάζονταν και πωλούνταν στο νοτιοανατολικό τμήμα της Αγοράς. Στη δυτική πτέρυγα πωλούνταν και εισαγμένα κεραμικά σκεύη, κεραμίδες στέγης κ.ά.

 Από τα πολυάριθμα ιερά της ελληνιστικής Πέλλας που είναι γνωστά από τις πηγές και τα τυχαία ευρήματα, τρία έχουν ανασκαφεί. Το πρώτο είναι το ιερό της Μητέρας των Θεών και της Αφροδίτης, όπου οι δυο θεότητες λατρεύονταν ως προστάτριες της πόλης και βρίσκεται αμέσως βόρεια της Αγοράς. Η λατρεία των δυο θεοτήτων ταυτίσθηκε από τα αναθήματα(αφιερώματα) του ιερού, που βρέθηκαν μέσα και γύρω από το ναό του νότιου υπαίθριου χώρου, αλλά και σε αποθηκευτικούς και εργαστηριακούς χώρους, όπου αυτά κατασκευάζονταν και αποθηκεύονταν: πήλινα ειδώλια της Αφροδίτης και Ερώτων διαφόρων τύπων, της Μητέρας των Θεών, αναθηματικές επιγραφές σε βωμίσκους, αγαλμάτια, ανάγλυφες στήλες με τη μορφή της Μητέρας των Θεών κ.ά. 

 Ένα δεύτερο ιερό είναι αυτό του Δάρρωνος, τοπικού θεραπευτή θεού, που η λατρεία του βεβαιώθηκε με την ανεύρεση μιας αναθηματικής επιγραφής και που βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της πόλης. Το τρίτο ιερό, το Θεσμοφόριο της πόλης, αποκαλύφθηκε στα βορειοανατολικά όριά της, μέσα στο σύγχρονο οικισμό της Πέλλας(κοντά στην χριστιανική εκκλησία των Αποστόλων).Αγροτικό ιερό αφιερωμένο στην θεσμοφόρο Δήμητρα, καθώς γιόρταζαν οι κάτοικοι της Πέλλας –όπως και του υπόλοιπου ελληνικού χώρου- κατά το φθινόπωρο τη γιορτή των Θεσμοφορίων, που απέβλεπε στην καλή συγκομιδή. Άμεσα μπορείς να συνδέσεις συνειρμικά στο μυαλό σου την συνέχεια της ιερότητας του τόπου υπενθυμίζοντας την ύπαρξη της παλιάς θρησκείας στην ήδη επικρατούσα.

Το άρθρο υπογράφει η Χρυσορρόη